Cyber Security Basics for Students (in Punjabi)
ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਡਿਵਾਈਸ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ (Cyber Security) ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕੁਝ ਅਹੰਮ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
🔒 ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀ ਹੈ?
ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ – ਇੰਟਰਨੈਟ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਮੋਬਾਈਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
📌 ਮੁੱਢਲੀਆਂ Cyber Security ਟਿਪਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ
- ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਸਵਰਡ ਵਰਤੋ:
ਆਪਣੇ ਅਕਾਊਂਟ ਲਈ ਐਸਾ ਪਾਸਵਰਡ ਚੁਣੋ ਜੋ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੱਖਰ, ਅੰਕ ਅਤੇ ਸਿੰਬਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਸਵਰਡ ਬਣਾਓ।
👉 ਉਦਾਹਰਨ:G@driS!ngh2025 - ਦੋਹਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ (2FA) ਚਾਲੂ ਕਰੋ:
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਅਕਾਊਂਟ ਵਿੱਚ 2-Step Verification ਲਗਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅਕਾਊਂਟ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। - ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕ ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਨਾ ਕਰੋ:
ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਪਛਾਤਾ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਇਮੇਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਲਿੰਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੋ। ਇਹ ਫਿਸ਼ਿੰਗ (Phishing) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। - ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਵਰਤੋ:
ਆਪਣੇ ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਐਂਟੀਵਾਇਰਸ ਇੰਸਟਾਲ ਕਰੋ। - ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ:
ਆਪਣੀ Wi-Fi ਲਈ ਪਾਸਵਰਡ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ Wi-Fi ਉੱਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾ ਕਰੋ।
📱 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ Cyber Safety ‘ਤੇ ਛੋਟਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਡਿਜੀਟਲ ਜੀਵਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ।
ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੋ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇੰਟਰਨੈਟ ਵਰਤੋਂ।